پیچ ترشن بار نیسان

در سیستم جلوبندی نیسان زامیاد، برخلاف خیلی از ماشین‌های دیگر، خبری از فنرهای لول یا فنر شمش در قسمت جلو نیست. به جای این فنرها، از یک میله فولادی ضخیم استفاده شده که به آن «ترشن بار» (Torsion Bar) یا فنر پیچشی می‌گویند. در انتهای این میله و درست زیر کابین راننده و شاگرد، قطعه‌ای به نام پیچ ترشن بار نیسان قرار دارد.

خیلی از راننده‌ها تا زمانی که جلوی ماشینشان اصطلاحاً نخوابد، اصلاً با این قطعه سروکار پیدا نمی‌کنند. در این مطلب، به زبان ساده و فنی بررسی می‌کنیم که این پیچ دقیقاً چه کار می‌کند، چرا خراب می‌شود و چطور باید متوجه خرابی آن شد.

پیچ ترشن بار نیسان چه کاری انجام می‌دهد؟

وظیفه اصلی ترشن بار، گرفتن ضربات جاده و تحمل وزن جلوی ماشین است. اما این میله فولادی به مرور زمان و بر اثر وزن موتور و بارهای سنگین، کمی خاصیت فنری خود را از دست می‌دهد و جلوی ماشین افتادگی پیدا می‌کند.

اینجا دقیقاً همان جایی است که پیچ ترشن بار نیسان وارد عمل می‌شود. این پیچ بلند و قطور که به یک بازویی متصل است، وظیفه «ریگلاژ و تنظیم ارتفاع جلوی ماشین» را بر عهده دارد:

• اگر این پیچ را سفت کنید (ببندید)، میله ترشن بار بیشتر پیچ می‌خورد، جلوی ماشین بالا می‌آید و فنربندی کمی خشک‌تر می‌شود.
• اگر پیچ را شل کنید، جلوی ماشین پایین‌تر می‌رود و سواری کمی نرم‌تر می‌شود.

مزایای استفاده از این پیچ در سیستم تعلیق

طراحی جلوبندی نیسان بر اساس ترشن بار و پیچ تنظیم آن، چند مزیت کاربردی برای ماشین‌های باری دارد:

۱. تنظیم ارتفاع بدون تعویض قطعه: اگر جلوی ماشین به خاطر کارکرد زیاد پایین آمده باشد، نیازی نیست مثل ماشین‌های سواری فنر عوض کنید. مکانیک با چند دور چرخاندن پیچ ترشن بار، ارتفاع را به حالت استاندارد برمی‌گرداند.

۲. تراز کردن ماشین: خیلی وقت‌ها به خاطر توزیع نامناسب بار، یک سمت ماشین بیشتر افت می‌کند. با تنظیم جداگانه پیچ سمت راننده و سمت شاگرد، می‌توان ماشین را کاملاً تراز کرد.

۳. سفارشی کردن سیستم تعلیق: راننده‌هایی که بارهای سنگین‌تری می‌زنند، می‌توانند با تنظیم این پیچ، جلوبندی را برای تحمل وزن بالاتر سفت‌تر کنند.

علت خراب شدن و بریدن پیچ ترشن بار

این پیچ از فولاد خشک ساخته شده و بسیار مقاوم است، اما تحت شرایطی رزوه‌های آن از بین می‌رود یا اصطلاحاً می‌بُرد:

• تنظیم غیرصولی (مهم‌ترین علت): بزرگترین اشتباه مکانیک‌ها این است که وقتی ماشین روی زمین است و کل وزن موتور روی جلوبندی افتاده، سعی می‌کنند پیچ را سفت کنند. این کار فشار وحشتناکی به رزوه‌ها می‌آورد و باعث هرز شدن پیچ یا مهره آن می‌شود. برای ریگلاژ، حتماً باید زیر ماشین جک زده شود تا چرخ‌ها از زمین کنده شوند.
• فشار اضافه‌بار مستمر: وقتی نیسان دائماً بارهای بالای ۲ یا ۳ تن حمل کند، فشار این وزن از طریق شاسی به ترشن بار و در نهایت به رزوه‌های همین پیچ منتقل می‌شود و به مرور زمان دنده‌های پیچ را کچل می‌کند.
• زنگ‌زدگی و خشک کار کردن: این قطعه دقیقاً زیر کف اتاق قرار دارد و دائماً در معرض آب، گل‌ولای و نمک جاده است. زنگ‌زدگی باعث گیرپاژ شدن پیچ می‌شود و وقتی مکانیک می‌خواهد آن را با زور باز کند، پیچ می‌شکند.
• خستگی فلز: بعد از چند سال کارکرد در شرایط سخت، ساختار فلزی پیچ ضعیف شده و ممکن است به طور ناگهانی در یک دست‌انداز رد کند.

راه‌های تشخیص خرابی پیچ ترشن بار

اگر این قطعه هرز شود یا بشکند، نشانه‌های آن کاملاً واضح است و مستقیماً روی ظاهر و سواری ماشین تاثیر می‌گذارد:

• خوابیدن جلوی ماشین (افتادگی یک‌طرفه): شایع‌ترین نشانه خرابی این است که یک روز صبح می‌بینید یک سمت ماشین (مثلاً سمت راننده) کاملاً پایین رفته و فاصله لاستیک تا گلگیر خیلی کم شده است. این یعنی پیچ هرز شده و ترشن بار اصطلاحاً ول کرده است.
• صدای تقه شدید از زیر پا: اگر در حال رانندگی با بار سنگین، ناگهان صدای یک ضربه یا تقه خیلی بلند از زیر صندلی یا کف اتاق شنیدید و همزمان ماشین به یک سمت کشیده شد، احتمال زیاد پیچ ترشن بار بریده یا رزوه‌های آن رد کرده است.
• هرز چرخیدن پیچ موقع ریگلاژ: اگر ماشین را به چال‌سرویس بردید و مکانیک موقع سفت کردن متوجه شد که پیچ سر جای خود می‌چرخد اما ماشین بالا نمی‌آید، یعنی رزوه‌های پیچ یا مهره آن (گلدانی) کاملاً صاف شده و قطعه باید عوض شود.
• گیج زدن فرمان: وقتی یک طرف ماشین به خاطر خرابی این پیچ پایین‌تر از طرف دیگر باشد، تنظیم زاویه چرخ‌ها به هم می‌ریزد و ماشین در جاده‌های کفی به یک سمت کشیده می‌شود.

یک نکته فنی و تجربی

برای جلوگیری از خرابی زودهنگام، همیشه روی رزوه‌های پیچ ترشن بار نیسان را با گریس بپوشانید. گریس هم جلوی زنگ‌زدگی را می‌گیرد و هم باعث می‌شود موقع ریگلاژ، پیچ به نرمی بچرخد. همچنین هنگام خرید قطعه جدید، حتماً نمونه‌های شرکتی یا فولادی باکیفیت بخرید، چون پیچ‌های بازاری متفرقه معمولاً تاب تحمل وزن نیسان را ندارند و خیلی زود دوباره هرز می‌شوند.